Świąt pełnych pokoju i radości

Szanowni Absolwenci Powszechnego Uniwersytetu Nauczania Chrześcijańsko-Społecznego (PUNCS)!

Pisząc do Państwa ostatni raz w tym roku kalendarzowym, chciałbym wszystkich gorąco zaprosić na zajęcia kolejnej edycji Powszechnego Uniwersytetu Nauczania Chrześcijańsko- Społecznego (PUNCS) w roku 2026, jak wedle harmonogramu na https://puncs.pl/harmonogram-zajec/, gdzie stopniowo dla poszczególnych dat będziemy podawali konkretne tematy i nazwiska prowadzących. Dziś w tym harmonogramie widać jedynie daty, jednak już w połowie stycznia pojawią się dane szczegółowe. Zajęcia w ciągu całego roku będą obejmowały cztery bloki, z łączeniem tematów gospodarczo technicznych z ich tłem społecznym i duchowym. Te bloki to: (1) Rolnictwo, leśnictwo, przemysł drzewno- meblarski i ekologia, (2) Transformacja energetyczna i energetyka jądrowa, (3) Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS), i na koniec (4) Solidaryzm w praktyce działania przedsiębiorców. Tu będziemy rozwijali oraz kontynuowali to, co już zapoczątkowaliśmy na jesieni 2025.

Z pewnością jednym z wykładowców zapraszanych przez nas w roku 2026 będzie prof. Ziemowit Malecha z Politechniki Wrocławskiej, który w dniu 6 XII 2025 mówił do nas o transformacji energetycznej. Na początku swego wykładu wspomniał on o filmie Mateusza Dzieduszyckiego „Odnawialne źródła pieniędzy”, gdzie sam prof. Malecha uczestniczył w opracowaniu tego filmu. Zachęcam Państwa do obejrzenia sobie tego filmu na https://www.youtube.com/watch?v=HrgmTT2jqgE. Obejrzenie tego filmu to świetne wprowadzenie w znaczną część zagadnień, o których będziemy na PUNCS w roku 2026.

Kogoś może dziwić, co myśl chrześcijańsko- społeczna ma do tematów ekonomicznych i technicznych. Proszę się nie martwić, jakoby słuchacze PUNCS teraz mieli zgłębiać chemię i fizykę budowy reaktorów atomowych lub temu podobne sprawy. Nasza uwaga będzie raczej się skłaniała ku budowaniu ruchu ekologii integralnej oraz podwyższaniu poziomu kapitału społecznego. Ten ostatni kapitał winien być kluczem do udanego rozwoju gospodarczego, bowiem ten rozwój i formowanie ludzkich społeczności nie wynikają wyłącznie z inwestycji finansowych czy transferu technologii, ale również z poziomu dojrzałości obywatelskiej, umiejętności współpracy, odpowiedzialności i troski o dobro wspólne. Jak Jan Paweł II uczył w encyklice Centesimus annus, gospodarka rynkowa może funkcjonować w sposób stabilny i sprawiedliwy jedynie wtedy, gdy jest zakorzeniona w kulturze odpowiedzialności moralnej, zaufania i solidarności. Tak Polsce jak i całemu Trójmorzu grozi utkwienie w pułapce średniego rozwoju, polegającej na utracie przewag kosztowych przy jednoczesnym braku wystarczającej innowacyjności i kapitału instytucjonalnego. Brak zaufania społecznego, niska skłonność do współpracy, krótkoterminowe myślenie oraz akceptacja szarej strefy osłabiają zdolność regionu do przejścia na wyższy poziom rozwoju. Również wzrost rodzimej innowacyjności nie jest możliwy bez kultury zaufania, współpracy i odpowiedzialności, z gotowością do tego by się dzielić wiedzą, współpracować ponad podziałami sektorowymi oraz akceptować porażkę jako element procesu rozwojowego. Papież Franciszek w adhortacji Evangelii gaudium wskazywał na znaczenie kultury spotkania, która sprzyja kreatywności i przełamywaniu barier społecznych. W Trójmorzu zbyt często rozumie się gospodarkę jako grę o sumie zerowej, czyli że można posiadać tylko to, co się zabierze innemu, podczas gdy jako wspólnie realizowany projekt może ona wszystkim przynosić dodatkową wartość dodaną. Tak jak skorzystaliśmy na integracji z Zachodem (choć nie w równych proporcjach), tak będziemy korzystali lepiej się integrując między naszymi krajami Trójmorza, tym razem wedle zasad sprawiedliwości.

W ciągu roku 2026 na zajęciach PUNCS będziemy się, między innymi, zapoznawać z tym, jak ekologię oczyszczać z naleciałości ideologicznych, a coraz głębiej rozumieć, że troska o środowisko, sprawiedliwość społeczną i rozwój człowieka tworzą nierozerwalną całość. W tej perspektywie ochrona przyrody wymaga postaw obywatelskich opartych na cnotach: odpowiedzialności, umiarkowania, solidarności i przezorności. Powinniśmy przechodzić od biernej ochrony środowiska, w oparciu o zakazy, sankcje i daniny, do aktywnego zaangażowania na bazie wzmacniania więzi lokalnych oraz poczucia odpowiedzialności za najbliższe otoczenie: rzeki, lasy, krajobraz kulturowy. Taki proces nie będzie się pojawił tam, gdzie za sprawą wysokich cen energii oraz obarczenia obowiązkami ponad swe siły ludzie będą popadali w nędzę, bo ona w połączeniu z brakiem perspektyw rozwojowych sprzyjają rabunkowej eksploatacji zasobów naturalnych.

W ciągu roku 2026 sięgając do problematyki rolnej będziemy zauważali solidarność, przejawiającą się m.in. w gotowości do współpracy, tworzenia spółdzielni, grup producenckich, klastrów przetwórczych i lokalnych rynków zbytu. Indywidualizacja i rozdrobnienie produkcji obniżają opłacalność i siłę negocjacyjną rolników wobec dużych podmiotów handlowych. Postawy obywatelskie sprzyjają przezwyciężaniu tej słabości poprzez budowanie struktur współdziałania, które pozwalają obniżać koszty, stabilizować ceny i zwiększać wartość dodaną pozostającą w regionie.

W ciągu roku 2026 będziemy sobie coraz bardziej uświadamiali, że tam, gdzie energetyka bywa postrzegana jako domena państwa, wielkich spółek lub instytucji międzynarodowych, to taka perspektywa sprzyja postawom biernym i roszczeniowym: obywatele oczekują taniej i stabilnej energii, nie postrzegając siebie jako podmiotów współodpowiedzialnych za kierunki rozwoju sektora. Stoi jednak przed nami możliwość obywatelskiego zaangażowania w debatę energetyczną, od poziomu lokalnego po narodowy, co sprzyja lepszemu dopasowaniu rozwiązań do realnych potrzeb i ogranicza ryzyko kosztownych błędów inwestycyjnych. W szczególności, rozwój energetyki jądrowej wymaga wysokiego poziomu zaufania społecznego, stabilności instytucjonalnej i dojrzałej debaty publicznej. Podobnie jest z energetyką wodną, szczególnie w skali małej i średniej, która ma w naszym regionie Europy znaczny, lecz często niewykorzystany potencjał. Jej rozwój bywa blokowany przez konflikty interesów, brak zaufania oraz obawy społeczne. Przeciwdziała temu tworzenie przestrzeni dialogu, w której lokalne wspólnoty nie są jedynie obiektami decyzji, lecz ich współautorami.

Systemy energetyczne, które generują ubóstwo energetyczne, zagrażają zdrowiu lub prowadzą do degradacji warunków życia rodzin, naruszają podstawowe prawo do życia w godnych warunkach. Chaos regulacyjny, ideologizacja polityki energetycznej czy sztuczne podnoszenie kosztów energii prowadzą do realnych zagrożeń dla życia, szczególnie osób najsłabszych: dzieci, osób starszych i rodzin wielodzietnych. Energetyka, która obciąża rodziny nadmiernymi kosztami, osłabia ich zdolność do wychowania kolejnych pokoleń, co w dłuższej perspektywie prowadzi do kryzysu demograficznego i wzrostu kosztów całego systemu. Jasno widać, że energetyka nie jest jedynie sektorem technicznym, lecz przestrzenią odpowiedzialności moralnej. Rozwój energetyki wodnej, jądrowej, biogazowej i geotermalnej, prowadzony w duchu ochrony życia i dobra wspólnego, może zapewnić regionowi stabilność, konkurencyjność i suwerenność.

To są zaledwie ułamki treści społecznych i moralnych, które są kluczem do prawidłowego rozwoju technicznego i gospodarczego. Wszystkich chętnych do tego, aby się wgłębiać w te zagadnienia, zapraszamy do naszego PUNCS, gdzie przystępujący powinni wypełnić formularz rejestracyjny na https://puncs.pl/rejestracja/. Bardzo proszę zachęcać osoby ze swojego otoczenia do łączenia się z nami. Pod koniec stycznia 2026 ustalimy jeden stały link do zajęć PUNCS w ciągu całego roku, i za jego pośrednictwem każdy w każdym czasie będzie mógł uczestniczyć w naszych zajęciach.

Życzę Wszystkim Państwu pokoju i radości podczas Świąt Narodzenia Pańskiego. Jakiś czas temu słowo „pokój” mogło się wydawać wyświechtanym frazesem, bo trwała propaganda wmawiająca, iż już nastąpił koniec historii, a odtąd jedynym naszym zadaniem jest jeść, pić i popuszczać pasa. Dzisiaj widzimy, jak świat potrzebuje pokoju i jak trudnym jest jego osiągnięcie. Zbawiciel przynosi pokój, choć nie jako dystrybuowane dobro konsumpcyjne, lecz zapraszając nas do uczestniczenia w przynoszącej pokój Jego misji prorockiej, kapłańskiej i królewskiej. Niech Święta będą owocnym czasem, gdy to sobie będziemy uświadamiali. Przy okazji życzę też smacznego jedzenia, bo raz na jakiś czas warto sobie nieco pofolgować.

Serdecznie Państwa pozdrawiam - dr Marek Oktaba